E taua tele masini fa'amālūlū fa'aonaponei mo le fa'asaoina o mea'ai, ae o masini fa'amālūlū e pei o le R134a, R290, R404a, R600a, ma le R507 e matua'i eseese lava le fa'aoga. E masani ona fa'aaogaina le R290 i totonu o kapoti meainu fa'amālūlūina, ae o le R143a e masani ona fa'aaogaina i totonu o kapoti pia laiti. E masani ona fa'apolopolo le R600a mo masini fa'apitoa e fa'amālūlūina ai.
O mea fa'amālūlū o le toto ola lea o faiga fa'amālūlū, e mafai ai e pusaaisa ona mitiia le vevela ma fa'atumauina le malulu o le vevela i totonu. Peita'i, e le tutusa uma mea fa'amālūlū—e eseese tele o latou fausaga fa'akemikolo, a'afiaga i le siosiomaga, tulaga saogalemu, ma le fa'atinoga. Mo tagata fa'atau, tagata fa'atekinolosi, ma tagata tomai fa'apitoa i pisinisi i Europa ma Amerika i Matu, o le malamalama i nei eseesega e taua tele, aemaise lava i le lotolotoi o tulafono fa'atonutonu e fa'aitiitia ai le fa'asa'olotoina o kasa fa'avevela ma puipuia le vaega o le ozone.
Tulaga Autū o le Iloiloga mo Mea Fa'amālūlū
A'o le'i su'esu'eina ituaiga ta'itasi, e taua tele le fa'amatalaina o fua fa'atatau e sili ona tāua mo fa'aoga o pusaaisa. O nei ta'iala ua lauiloa i le alamanuia o le HVAC/R (Heating, Ventilation, Air Conditioning, Refrigeration) ma e fa'atulaga ai fa'ai'uga fa'atonutonu i le lalolagi atoa:
- ODP (Ozone Depletion Potential): O se fua lea o le tele o le faaleagaina e se mea o le ozone layer. O le fua faatatau o le R11 (o se refrigerant ua faasaina nei), faatasi ai ma le ODP o le 1. O le fua faatatau o le 0 o lona uiga e leai ni aafiaga o le refrigerant i le faaleagaina o le ozone.
- GWP (Global Warming Potential): O se fua lea o le sao o se mea i suiga o le tau i le silia ma le 100 tausaga, pe a faatusatusa i le carbon dioxide (CO₂, GWP = 1). O tau maualalo o le GWP e faamuamua i lalo o tulafono faatonutonu e pei o le EU's F-Gas Regulation ma le US EPA's SNAP (Significant New Alternatives Policy).
- Fa'avasegaga Saogalemu a le ASHRAE: O se tulaga fa'atonuina (ASHRAE 34-2022) e fa'avasega ai mea fa'amālūlū e ala i le faigofie ona mu (Vasega 1: e lē mu; Vasega 2L: e fai si mu; Vasega 2: e mu; Vasega 3: e mu tele) ma le o'ona (Vasega A: e maualalo le o'ona; Vasega B: e maualuga le o'ona). O le tele o mea fa'amālūlū i totonu o pusaaisa e pa'ū i le Vasega A.
- Faatinoga Fa'a-Thermodynamic: E aofia ai le lelei o le fa'amālūlūina (COP, po'o le Coefficient of Performance, pe a maualuga = sili atu le lelei), mamafa o le fa'agaioiga (e tatau ona fetaui ma le mamanu o le compressor o le pusaaisa), ma le vaega o le vevela (talafeagai mo pusaaisa e feololo le vevela po'o pusaaisa e maualalo le vevela).
- Fegalegaleai: E galulue fa'atasi ma mea fa'a'asu'u o le compressor o le pusaaisa (e pei o le suāu'u minerale, suāu'u POE) ma meafaitino (e pei o fa'amaufa'ailoga, paipa) e 'alofia ai le fa'aleagaina o le masini.
Su'esu'ega o le Refrigerant Taitoatasi
E tofu lava le refrigerant ma ona malosiaga ma ona tapula'a tulaga ese, ma e talafeagai ai mo ni fa'aoga fa'apitoa—mai pusaaisa i totonu o fale e o'o atu i pusaaisa fa'apisinisi. O lo'o i lalo se fa'amatalaga auiliili o ituaiga ta'itasi.
1. R134a (Tetrafluoroethane)
Ituaiga Fa'akemikolo: Hydrofluorocarbon mama (HFC)
Fa'amatalaga Autū:
- ODP: 0 (saogalemu mo le osone)
- GWP: 1,430 (e tusa ai ma le Lipoti o le Iloiloga lona Ono a le IPCC, 100-tausaga le umi)
- Vasega Saogalemu o le ASHRAE: A1 (e lē mu, e maualalo le oona)
- Mamafa Fa'agaioiga: Feololo (pe a fa'atusatusa i isi mea fa'amālūlū)
- Fegalegaleaiga: Galulue fa'atasi ma mea fa'a'asu'u POE (polyol ester) po'o le PAG (polyalkylene glycol).
Fa'atinoga ma Talosaga:
Na alia'e mai le R134a i le vaitau o le 1990 e sui ai le R12 (o se CFC e maualuga le ODP, ua fa'asa nei i lalo o le Montreal Protocol). Na avea ma mea taua i totonu o pusaaisa o aiga, pusaaisa laiti e teu ai meainu, ma pusaaisa feavea'i ona o lona natura e le mu ma faigofie ona fa'apipi'i i totonu o faiga o lo'o iai nei. O lona lelei o le fa'amālūlūina (COP) e feololo—e lava mo le vevela masani o pusaaisa (2–8°C mo le vaega fou, -18°C mo pusaaisa) ae e maualalo ifo nai lo mea fa'amālūlū masani e pei o le R600a.
Tulaga Fa'atonutonu ma le Siosiomaga:
E ui o le R134a e saogalemu mai le ozone, ae o lona maualuga o le GWP ua mafua ai ona iai ni fa'atapula'aga i Europa ma Amerika i Matu. I lalo o le Tulafono Fa'atonutonu a le EU mo le F-Gas (EC No 517/2014), o le fa'aaogaina o le R134a i masini fa'amālūlū fou ua fa'aitiitia talu mai le 2020, fa'atasi ai ma isi fa'aitiitiga ua fuafuaina. E masani lava ona iai i pusaaisa tuai ae ua suia i isi mea e maualalo le GWP i fa'ata'ita'iga fou.
Lu'itau: O le maualuga o le GWP e fa'atapula'aina ai le aoga mo se taimi umi; e maualalo le lelei nai lo vaila'au fa'amālūlū masani.
2. R600a (Isobutane)
Ituaiga Fa'akemikolo: Hydrocarbon mama (HC, o se "refrigerant masani" e maua mai le penisini/kesi)
Fa'amatalaga Autū:
- ODP: 0 (saogalemu mo le osone)
- GWP: 3 (aafiaga tau le taua tele i le tau—o se tasi o aafiaga maualalo e maua)
- Vasega Saogalemu ASHRAE: A3 (mu vave, maualalo le oona)
- Mamafa o le Fa'agaioiga: Maualalo (mana'omia ni compressors ua mamanuina mo faiga e maualalo le mamafa)
- Fegalegaleaiga: E galue faatasi ma le suauu minerale po o le alkylbenzene (AB) lubricants (ae le o le POE/PAG).
Fa'atinoga ma Talosaga:
O le R600a ua avea nei ma refrigerant sili ona taatele i totonu o pusaaisa fa'aonaponei i Europa ma Amerika i Matu. O lona maualuga o le fa'amālūlūina (COP 5–10% maualuga atu nai lo le R134a) e fa'aitiitia ai le fa'aaogaina o le malosi, e ogatasi ma tulaga fa'atonuina o le EU Energy Label ma le US ENERGY STAR®. O lona maualalo o le GWP e fa'ataunu'uina ai fo'i tulafono fa'atonutonu o le fa'asa'olotoina o mea e fa'aleagaina ai le siosiomaga.
Mafaufauga mo le Saogalemu ma le Fa'apipi'iina:
O le faigofie ona mu o le luʻitau autū lea o le R600a. Ina ia faʻaitiitia le lamatiaga, e faʻatapulaʻaina e le au gaosi oloa le tele o lona mamafa i totonu o pusaaisa (e masani lava ≤150 kalama) ma faʻaaoga vaega e teteʻe atu i le pa (e pei o compressors ua faʻamaufaʻailogaina, vaega eletise e le feilafi). E manaʻomia e le au tekinisia aʻoaʻoga faʻapitoa e taulima ai ni tafega, aua o le ausa malosi o le R600a e mu vave.
Lu'itau: O le vave ona mu e mana'omia ai le mamanu ma le taulimaina e taula'i i le saogalemu; e le fetaui ma suāuu POE/PAG.
3. R290 (Propane)
Ituaiga Fa'akemikolo: Hydrocarbon mama (HC, refrigerant masani)
Fa'amatalaga Autū:
- ODP: 0 (saogalemu mo le osone)
- GWP: 3 (tutusa ma le R600a, e matua maualalo lava le aafiaga i le tau)
- Vasega Saogalemu ASHRAE: A3 (mu vave, maualalo le oona—e sili atu ona mu vave nai lo le R600a, ma e maualalo le malosi e mu ai)
- Mamafa Fa'agaioiga: Feololo-maualalo (maualuga atu nai lo le R600a, maulalo ifo nai lo le R134a)
- Fegalegaleaiga: E galue faatasi ma le suauu minerale po o le suauu AB.
Fa'atinoga ma Talosaga:
E ofoina atu e le R290 le lelei tele o le fa'amālūlūina—o lona COP e 10–15% maualuga atu nai lo le R134a, ma avea ai ma mea lelei mo le fa'amālūlūina e fa'asaoina ai le malosi. E fa'aaogaina i totonu o pusaaisa laiti ma feololo o fale, pusaaisa laiti, ma nisi o pusaaisa fa'apisinisi (lea e fa'atapula'aina ai le tele o mea e fa'atumu ai). I itulagi e pei o le EU, ua fa'ateleina ona fa'aaogaina o se sui tu'usa'o mo le R134a i fa'ata'ita'iga fou.
Tulaga o le Saogalemu ma Tulafono Faatonutonu:
E pei o le R600a, o le faigofie ona mu o le R290 e manaʻomia ai ni faiga saogalemu mautu: tapulaʻa o le faʻatumuina (≤150 kalama mo pusaaisa i totonu o fale), faiga e iloa ai le tafe, ma mea e le mu i totonu o le pusaaisa. E matua tausisia lava e le EU F-Gas Regulation ma le US EPA SNAP, e aunoa ma ni fuafuaga e faʻaitiitia ai le faʻaaogaina ona o lona GWP maualalo.
Lu'itau: E sili atu le faigofie ona mu nai lo le R600a; e mana'omia ai ni su'ega saogalemu e sili atu ona mae'ae'a i le taimi o le gaosiga.
4. R404a (Fa'afefiloi o le R125, R134a, R143a)
Ituaiga Fa'akemikolo: Fa'afefiloi HFC e lata i le azeotropic (fa'afefiloi le tele o HFC e fa'ata'ita'i ai meatotino o se refrigerant e tasi)
Fa'amatalaga Autū:
- ODP: 0 (saogalemu mo le osone)
- GWP: 3,922 (maualuga tele—o se tasi o pusaaisa e sili ona aʻafia ai le tau)
- Vasega Saogalemu o le ASHRAE: A1 (e lē mu, e maualalo le oona)
- Mamafa Fa'agaioiga: Maualuga (fa'alelei mo faiga e maualalo le vevela)
- Fegalegaleaiga: Galulue fa'atasi ma mea fa'asuau'u POE.
Fa'atinoga ma Talosaga:
Sa avea muamua le R404a ma tulaga fa'asolo mo pusaaisa fa'apisinisi, e aofia ai pusaaisa e mafai ona teu i totonu, pusa fa'aaliga i supamaketi, ma pusaaisa fa'apisinisi e fa'agaoioia i le -20°C i le -40°C. O lona malosi maualuga e fa'amālūlū ai ma lona mautu i le vevela maualalo na avea ai ma mea lelei atoatoa mo nei fa'aoga.
Tulaga Fa'atonutonu ma le Siosiomaga:
O le maualuga tele o le GWP o le R404a ua mafua ai ona toetoe lava a faamutaina atoa i Europa ma Amerika i Matu. I lalo o le EU F-Gas Regulation, na faasaina lona faaaogaina i masini fou i le 2020, ma ua matua faatapulaaina lona faaulufale mai/auina atu i fafo. I le Iunaite Setete, ua lisiina e le EPA le R404a o se “mea e maualuga le GWP” ma e manaomia ona sui i isi mea e maualalo le GWP (e pei o le R452A, R513A) i faiga fou. E tumau pea i totonu o pusaaisa faapisinisi tuai ae o loo faasolosolo ina aveesea e ala i le toe faaleleia.
Lu'itau: GWP fa'atapula'a; le lelei o le fa'aogaina o le malosiaga pe a fa'atusatusa i isi auala fa'aonaponei; e tele sona sao i suiga o le tau.
5. R507 (Fa'afefiloi o le R125 ma le R143a)
Ituaiga Fa'akemikolo: Paluga Azeotropic HFC (paluga e fa'apuna/fa'aputu i le vevela e tasi, e pei o se refrigerant mama)
Fa'amatalaga Autū:
- ODP: 0 (saogalemu mo le osone)
- GWP: 3,985 (toetoe lava tutusa ma le R404a, e matua maualuga lava)
- Vasega Saogalemu o le ASHRAE: A1 (e lē mu, e maualalo le oona)
- Mamafa Fa'agaioiga: Maualuga (maualuga teisi nai lo le R404a)
- Fegalegaleaiga: Galulue fa'atasi ma mea fa'asuau'u POE.
Fa'atinoga ma Talosaga:
O le R507 o se tausoga vavalalata o le R404a, ua mamanuina mo pusaaisa faapisinisi e maualalo le vevela (e pei o pusaaisa loloto, pusa fa'aaliga mea'ai fa'a'aisa) lea e mana'omia ai le fa'amālūlūina faifai pea i le -30°C i le -50°C. O lona natura azeotropic o lona uiga e le vaeluaina i ni vaega i taimi o tafega, e fa'afaigofie ai le tausiga—o se tulaga lelei nai lo paluga e lata i le azeotropic e pei o le R404a.
Tulaga Fa'atonutonu ma le Siosiomaga:
E pei o le R404a, o le maualuga o le GWP a le R507 ua iʻu ai i tulafono faatonutonu faigata. O le EU F-Gas Regulation na faʻasaina ai lona faʻaaogaina i masini fou i le 2020, ma ua faʻailoa mai e le US EPA o se "mea e popole ai" i lalo o le SNAP. Ua suia nei i isi mea e maualalo le GWP e pei o le R448A (GWP = 1,387) ma le R449A (GWP = 1,397) i faʻaoga faapisinisi.
Lu'itau: GWP maualuga tele; leai se aoga mo se taimi umi i lalo o tulafono a le lalolagi mo le fa'asa'olotoina o kasa; fa'atapula'aina i faiga tuai.
E eseese tau o mea fa'amālūlū eseese. O le siata lea o le aga masani e o'o mai ia Iuni 2025:
Aotelega Fa'atusatusa o Refrigerants
O le laulau o loʻo i lalo o loʻo aoteleina ai eseesega autū i le va o mea faʻamālūlū e lima, ma faʻamamafaina ai lo latou talafeagai mo tulaga faʻaoga faʻapitoa:
| Mea fa'amālūlū | Ituaiga | ODP | GWP (100-tausaga) | Vasega ASHRAE | Mamafa Fa'agaioiga | Fa'aoga Masani | Tausisia o le Siosiomaga (EU/US) | Luʻitau Autu |
| R134a | HFC Mama | 0 | 1,430 | A1 | Feololo | Pusaaisa tuai o fale | Fa'aitiitia malie; fa'atapula'aina i mea fou | GWP maualuga; lelei maualalo |
| R600a | HC Mama | 0 | 3 | A3 | Maualalo | Pusaaisa fa'aonaponei mo aiga | Usita'i atoatoa; leai se fa'aitiitia fa'asolosolo | E mu vave tele |
| R290 | HC Mama | 0 | 3 | A3 | Feololo-maualalo | Pusaaisa fale e fa'asaoina ai le malosi | Usita'i atoatoa; leai se fa'aitiitia fa'asolosolo | E sili atu le mu nai lo le R600a |
| R404a | Paluga HFC | 0 | 3,922 | A1 | Maualuga | Pusa'aisa fa'apisinisi tuai | Fa'asa i masini fou | GWP maualuga tele; aafiaga o le tau |
| R507 | Paluga HFC | 0 | 3,985 | A1 | Maualuga | Pusa'aisa tuai e maualalo le vevela | Fa'asa i masini fou | GWP maualuga tele; lumana'i fa'atapula'aina |
Aga Fa'atonutonu ma Suiga o Alamanuia
O le maketi o mea fa'amālūlū i le lalolagi atoa o lo'o fa'atinoina e ni sini autū se lua: o le fa'aumatia o mea e fa'aleagaina ai le ozone (ua ausia mo le tele o mea fa'amālūlū) ma le fa'aitiitia o le fa'asa'olotoina o kasa fa'avevela (o le taula'iga lea i le taimi nei). I Europa ma Amerika i Matu, o lo'o fa'avavevaveina e tulafono faatonutonu le suiga i filifiliga maualalo-GWP:
- Tulafono Faatonutonu a le EU F-Gas: Fa'amalosia le fa'aitiitia o le fa'aaogaina o le HFC i le 79% e o'o atu i le 2030 (pe a fa'atusatusa i le tulaga o le 2015) ma fa'asa ai mea fa'amālūlū e maualuga le GWP (GWP > 2,500) i masini fa'amālūlū fou.
- US EPA SNAP: Lisiina ai mea fa'amālūlū e maualalo le GWP (e pei o le R600a, R290, R452A) o ni mea e "taliaina" mo le tele o fa'aoga ma fa'asa ai filifiliga e maualuga le GWP (e pei o le R404a, R507) i faiga fou.
Mo tagata faʻatau, o lona uiga lenei:
- E toetoe lava o pusaaisa fou i totonu o aiga o le a faʻaaogaina naʻo le R600a poʻo le R290 (ona o le maualalo o le GWP ma le maualuga o le lelei).
- O le a suia le fa'amālūlūina fa'apisinisi i fa'afefiloi e maualalo le GWP (e pei o le R448A, R454C) po'o ni fa'amālūlūina masani e pei o le CO₂ (R744) mo masini tetele.
- O pusaaisa tuai e faʻaaogaina le R134a, R404a, poʻo le R507 o le a manaʻomia le lafoaʻi lelei pe toe faʻaleleia ina ia tausisia ai tulafono.
O le filifilia o le refrigerant sa'o mo se pusaaisa e fa'alagolago i le paleniina o mea e fa: aafiaga i le siosiomaga (ODP/GWP), saogalemu (mu/o'ona), fa'atinoga (lelei/mamafa), ma le tausisia o tulafono faatonutonu. Mo le tele o fa'aoga fa'aonaponei:
- O le R600a ma le R290 o filifiliga sili ia mo pusaaisa mo aiga, e ofoina atu le GWP e matua maualalo lava ma le lelei tele (faatasi ai ma faiga saogalemu e foia ai le mu).
- Ua le toe aoga le R404a ma le R507 mo masini fou, e fa'atapula'aina i masini fa'apisinisi tuai se'ia o'o ina toe fa'aleleia pe sui.
- O le R134a o se filifiliga fesuia'i, lea ua faasolosolo malie ona fa'aumatia ma ua fa'aaogaina ai ni refrigerants masani.
A'o fa'amalosia tulafono faatonutonu ma fa'asolo i luma tekinolosi, o le a fa'aauau pea ona fa'amuamua e le alamanuia ia refrigerants masani ma paluga maualalo-GWP—ma ia mautinoa o faiga fa'amālūlūina e aoga ma gafataulimaina mo se taimi umi. Mo tagata fa'apitoa ma tagata fa'atau, o le nofouta e uiga i nei eseesega o le ki lea i le faia o fa'ai'uga fa'atino ma le fa'aeteete.
Punaoa: ASHRAE Handbook—Refrigeration (2021), IPCC Sixth Assessment Report (2022), EU F-Gas Regulation (EC No 517/2014), US EPA SNAP Program (2023).
Taimi na lafoina ai: Oke-23-2025 Va'aiga:

