Láti Ìwárí Ihò Ozone sí Ìlànà Montreal

 

 

 

Àwárí Ihò Ozone ti Antarctic

Ìpele ozone n daabobo eniyan ati ayika kuro ninu awọn ipele ipalara ti itankalẹ ultraviolet lati oorun. Awọn kemikali ti a pe ni awọn ohun ti n pa ozone run (ODS) ti a tu silẹ si afẹfẹ laisi iṣakoso ṣaaju; awọn kemikali wọnyẹn ba fẹlẹfẹlẹ ozone stratospheric naa jẹ. Ni oṣu Karun ọdun 1985, ijabọ ninu iwe irohin Nature British Antarctic Survey (BAS) awọn onimọ-jinlẹ Joe Farman, Brian Gardiner ati Jonathan Shanklin ṣalaye akiyesi wọn ti pipadanu ozone nla lori Antarctica. Wiwa ihò ozone Antarctic nipasẹ BAS pese ikilọ kutukutu ti tinrin ti o le lewu ti fẹlẹfẹlẹ ozone ni agbaye.

Àdéhùn Vienna, Ìlànà Ìmúlò sí Montreal

Bí ìmọ̀ ẹ̀rọ ṣe ń tẹ̀síwájú, àwọn ìwádìí sáyẹ́ǹsì tọ́ka sí ìṣòro tó ń yọjú àti ipa rẹ̀ lórí pípadánù ozone. Wọ́n ń pe àwọn ìgbésẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ní ọdún 1985, wọ́n dá Àdéhùn Vienna fún Ààbò ti Ozone Layer sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn. Àdéhùn Vienna ni àdéhùn àkọ́kọ́ irú èyíkéyìí tí gbogbo orílẹ̀-èdè tó ní í ṣe pẹ̀lú rẹ̀ fọwọ́ sí, ó bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1988, ó sì dé ìfọwọ́sowọ́pọ̀ gbogbogbòò ní ọdún 2009.
Àdéhùn náà ní èrò láti gbé ìfọwọ́sowọ́pọ̀ lárugẹ láàárín àwọn orílẹ̀-èdè nípa pípààrọ̀ ìwífún nípa ipa tí àwọn ìgbòkègbodò ènìyàn ní lórí ìpele ozone. Ṣùgbọ́n nítorí pé àdéhùn náà kò ní òfin mu, àdéhùn Vienna kò béèrè pé kí àwọn orílẹ̀-èdè gbé àwọn ìgbésẹ̀ ìṣàkóso láti dáàbò bo ìpele ozone. Àdéhùn Montreal gbé kalẹ̀ ní ọdún 1987 láti yanjú ọ̀ràn yìí.

Kí ni Ìlànà Montreal?

Wọ́n fọwọ́ sí Ìlànà Montreal ní ọdún 1987, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ ní ọdún 1989. Orílẹ̀-èdè mẹ́rìndínlọ́gọ́ta ló kọ́kọ́ fọwọ́ sí i, àdéhùn náà sì ti fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ọgọ́rùn-ún méjì (200) àwọn tó fọwọ́ sí i báyìí. Ìlànà Montreal lórí Àwọn Ohun Tó Ń Pa Òsónù jẹ́ àdéhùn kárí ayé láti dáàbò bo òsónù ilẹ̀ ayé nípa pípa àwọn kẹ́míkà tó ń pa ó run kúrò. Ìlànà Montreal jẹ́ àdéhùn kárí ayé tó ń ṣàkóso ìṣelọ́pọ́ àti lílo àwọn kẹ́míkà tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ọgọ́rùn-ún (100) tí ènìyàn ṣe tí a ń pè ní àwọn ohun tó ń pa òsónù run (ODS).

Kí ni Montreal Protocol sọ?

Ìlànà Montreal dín lílo àti ṣíṣe àwọn ODS ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ kù ní ọ̀nà ìgbésẹ̀, pẹ̀lú àwọn àkókò ìṣètò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ fún àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà àti àwọn tó ń gòkè àgbà (tí a ń pè ní “Àwọn orílẹ̀-èdè Àpilẹ̀kọ 5”). Lábẹ́ àdéhùn yìí, gbogbo àwọn ẹgbẹ́ ní àwọn ẹrù iṣẹ́ pàtó kan tó ní í ṣe pẹ̀lú ìpele ìjáde àwọn ẹgbẹ́ ODS ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ìṣàkóso ìṣòwò ODS, ìròyìn ọdọọdún ti dátà, àwọn ètò ìwé-àṣẹ orílẹ̀-èdè láti ṣàkóso àwọn ìgbéjáde àti ìkójáde ODS, àti àwọn ọ̀ràn mìíràn. Àwọn orílẹ̀-èdè tó ti gòkè àgbà àti tó ti gòkè àgbà ní àwọn ẹrù iṣẹ́ tó dọ́gba ṣùgbọ́n tó yàtọ̀ síra, ṣùgbọ́n èyí tó ṣe pàtàkì jùlọ ni pé, àwọn ẹgbẹ́ orílẹ̀-èdè méjèèjì ní àwọn ìlérí tó sopọ̀ mọ́ ara wọn, tí a gbé kalẹ̀ ní àkókò àti èyí tí a lè wọ̀n.

Àwọn èròjà tí a ń ṣàkóso lábẹ́ Ìlànà Montreal

Àwọn Àfikún A (CFCs, halons)
Àwọn Àfikún B (àwọn CFC mìíràn tí a ti mú kí wọ́n ní halogen pátápátá, erogba tetrachloride, methyl chloroform)
Àwọn Àfikún C (HCFCs)
Àfikún E (methyl bromide)
Àwọn Àfikún F (HFCs)

Akọ̀wé Ozone ti UN Environment Programme ló ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlànà Montreal

Àdéhùn náà máa ń yí padà bí àkókò ti ń lọ ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìdàgbàsókè tuntun nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, ìmọ̀ ẹ̀rọ àti ọrọ̀ ajé, ó sì ń tẹ̀síwájú láti ṣe àtúnṣe àti àtúnṣe sí i. Ìpàdé Àwọn Ẹgbẹ́ ni ẹgbẹ́ ìṣàkóso fún àdéhùn náà, pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ ìmọ̀ ẹ̀rọ láti ọ̀dọ̀ Ẹgbẹ́ Iṣẹ́ Tí Ó Ṣí Sílẹ̀, tí àwọn méjèèjì sì máa ń pàdé lọ́dọọdún. Akọ̀wé Ozone, tí ó wà ní orílé-iṣẹ́ UN Environment Programme ní Nairobi, Kenya, ń ran àwọn Ẹgbẹ́ náà lọ́wọ́.