Từ việc phát hiện lỗ thủng tầng ozone đến Nghị định thư Montreal

 

 

 

Việc phát hiện ra lỗ thủng tầng ozone ở Nam Cực

Tầng ôzôn bảo vệ con người và môi trường khỏi bức xạ tia cực tím có hại từ mặt trời. Các hóa chất được gọi là chất làm suy giảm tầng ôzôn (ODS) đã được thải vào khí quyển một cách không kiểm soát; những hóa chất này làm tổn hại tầng ôzôn ở tầng bình lưu. Vào tháng 5 năm 1985, trong một báo cáo trên tạp chí Nature, các nhà khoa học Joe Farman, Brian Gardiner và Jonathan Shanklin thuộc Cơ quan Khảo sát Nam Cực của Anh (BAS) đã mô tả quan sát của họ về sự suy giảm lớn lượng ôzôn ở Nam Cực. Việc phát hiện ra lỗ thủng ôzôn ở Nam Cực của BAS đã đưa ra cảnh báo sớm về sự suy giảm nguy hiểm tiềm tàng của tầng ôzôn trên toàn thế giới.

Công ước Vienna, tiền đề cho Nghị định thư Montreal

Khi công nghệ phát triển, các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra vấn đề đang nổi lên và những tác động của việc suy giảm tầng ozone. Nhiều hành động đã được kêu gọi từ nhiều năm trước. Năm 1985, Công ước Vienna về Bảo vệ Tầng Ozone được ra đời để đáp ứng nhu cầu này. Công ước Vienna là công ước đầu tiên được tất cả các quốc gia tham gia ký kết, có hiệu lực vào năm 1988 và được phê chuẩn toàn cầu vào năm 2009.
Công ước Vienna nhằm mục đích thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia bằng cách trao đổi thông tin về tác động của các hoạt động của con người đối với tầng ozone. Tuy nhiên, vì công ước này không có tính ràng buộc pháp lý, nên Công ước Vienna không yêu cầu các quốc gia phải thực hiện các biện pháp kiểm soát để bảo vệ tầng ozone. Nghị định thư Montreal năm 1987 đã ra đời để giải quyết vấn đề này.

Nghị định thư Montreal là gì?

Nghị định thư Montreal được ký kết năm 1987 và có hiệu lực năm 1989. Ban đầu được 46 quốc gia ký kết, hiện nay hiệp ước này có gần 200 quốc gia ký kết. Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone là một thỏa thuận toàn cầu nhằm bảo vệ tầng ozone của Trái đất bằng cách loại bỏ dần các hóa chất làm suy giảm tầng ozone. Nghị định thư Montreal là một hiệp ước toàn cầu điều chỉnh việc sản xuất và tiêu thụ gần 100 hóa chất nhân tạo được gọi là các chất làm suy giảm tầng ozone (ODS).

Nghị định thư Montreal nói gì về vấn đề này?

Nghị định thư Montreal từng bước giảm dần việc tiêu thụ và sản xuất các chất làm suy giảm tầng ozone (ODS) khác nhau, với các mốc thời gian khác nhau dành cho các nước phát triển và đang phát triển (được gọi là “các nước thuộc Điều 5”). Theo hiệp ước này, tất cả các bên đều có trách nhiệm cụ thể liên quan đến việc loại bỏ dần các nhóm ODS khác nhau, kiểm soát hoạt động buôn bán ODS, báo cáo dữ liệu hàng năm, hệ thống cấp phép quốc gia để kiểm soát nhập khẩu và xuất khẩu ODS, và các vấn đề khác. Các nước đang phát triển và phát triển có trách nhiệm ngang nhau nhưng khác biệt, nhưng quan trọng nhất là cả hai nhóm quốc gia đều có những cam kết ràng buộc, có thời hạn và có thể đo lường được.

Các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal

Phụ lục A (CFC, halon)
Phụ lục B (các CFC halogen hóa hoàn toàn khác, carbon tetrachloride, methyl chloroform)
Phụ lục C (HCFC)
Phụ lục E (metyl bromua)
Phụ lục F (HFCs)

Nghị định thư Montreal được hỗ trợ bởi Ban Thư ký Ozone thuộc Chương trình Môi trường Liên hợp quốc.

Hiệp ước này phát triển theo thời gian dựa trên những tiến bộ khoa học, kỹ thuật và kinh tế mới, và tiếp tục được sửa đổi và điều chỉnh. Hội nghị các Bên là cơ quan quản lý hiệp ước, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ một Nhóm làm việc mở rộng, cả hai đều họp hàng năm. Các Bên được hỗ trợ bởi Ban Thư ký Ozone, đặt tại trụ sở Chương trình Môi trường Liên hợp quốc ở Nairobi, Kenya.